طبق تعاریف به عمل آمده « دانشxad آموز دیرآموز مرزی از نظر هوشی براساس منحنی نرمال، در حد فاصل یک تا دو انحراف معیار پایینxad تر از میانگین بوده (مك ميلان و همكاران، 1998، ص84) و از نظر یادگیری مهارتxad های تحصیلی، کندتر از همسالان دارای هوش متوسط عمل میxad کند و فاقد اشکالات اساسی در رفتارهاxadی انطباقی است » (تات و هوسپیان، 1381). این گروه از افراد به علّت کمی رشد ذهنی قادر به فراگیری مطالب و حل مسائل همانند افراد عادی و هم سن و سال خود نیستند (افروز، 1391). بهره xadهوشي اين گروه از دانش xadآموزان، بر اساس مقياس هوش كودكان وكسلر در دامنه70 تا 85 نمره استاندارد قرار دارد (به xadپژوه، و حجازی، 1386). این گروه بر اساس برآورد توزیع نرمال تقریبا 1/14درصد جمعیت را تشکیل میxad دهند ولی مطالعات نشان داده است که درصد واقعی این اشخاص بر اساس نمرات آزمون هوشی 4/12درصد میxad باشد (نایسر، 1998) و دو برابر رايجxadتر از اختلال بيشxad فعالي همراه با نارساییxad توجه ميxad باشد (شاو، 2005). نمرات آزمون هوشی کودکان دیرآموز بالاتر ازآن است که برچسب کم توانی ذهنی دریافت کنند و پایین xadتر از آن است که آنها را درگروه کودکان با ناتوانی یادگیری قرار دهیم (مرسر، 1996؛ به نقل از حسین xadخانزاده، 1387). کودکان دیرآموز در مقایسه با همسالان خود حداقل در یکی از ابعاد رشد (جسمانی، شناختی، اجتماعی و عاطفی) از تفاوت قابل ملاحظهxad ای برخوردار هس

ویژگی بارز کودکان دیرآموز مرزی این است که دیر میxad آموزند و زود فراموش میxad کنند (افروز، 1391). در واقع کودکان دیرآموز به دلیل این که توانایی آموختن مواد درسی را کندتر و با صرف وقت بیشتری در کلاسxad های معمولی دارند در مقایسه با سایر گروهxad های کم xadتوان ذهنی و براساس تعریف نوین کمxad توان ذهنی شاید به آنxadها کمxad توان ذهنی نمی xadتوان گفت و در واقع بیشتر آنxadها نیاز ویژه به توجه خاص و شکیبایی مربیّان دارند. در سنین بزرگسالی افراد دیرآموز توانایی سازگاری با محیط را دارند و قادرند از یک زندگی مستقل برخوردار شوند (افروز،1393). شاو (2005، 2010) نشان داد که دانش xadآموزان ديرآموز: - دارای هوش و عملکرد تحصیلی کند هستند، اما واجد شرایط آموزشxadهای ویژهxadی معلولیتxadهای شناختی یا یادگیری نیستند. - در انتقال یا تعمیم مهارتxadها، دانش و راهبردها مشکل دارند. - زمانی که اطلاعات به صورت عینی و ملموس به آنxadها ارائه شود، عملکرد در سطح بالاتری خواهند داشت. يادگيري مفاهیم انتزاعی و دستورالعملxadها برای آنxadها دشوار است. - در سازماندهی شناختی مطالب جدید و جذب اطلاعات ورودی از اطلاعات قبلاً کسب شده مشکل دارند. - با اهداف بلند مدّت و مدیریت زمان مشکل دارند. - از افزایش زمان دوره تحصیل بهره میxadبرند. آنxadها اغلب به تمرین و زمان بیشتر در تکالیفشان نیاز دارند تا همان سطح از مهارتxadهای تحصيلي، مانند هم ردهxadهای معمولیxadشان

ويژگيxadهاي شناختي دانشxadآموزان چند جنبه را در بر میxadگيرد و دانشxadآموزان ديرآموز در اين چند جنبه نسبت به همسالان عادي خود محدوديت دارند كه در زير به آنان اشاره ميxadشود: - محدوديتxadهاي شناختي: دانشxadآموزان ديرآموز در تواناييxadهاي شناختي محدوديت دارند، در مقابله با موقعيتxadهاي يادگيري و استدلال انتزاعي ناموفّق هستند، داشتن تفكر منطقي براي آنان مشكلxadاست (چوهان، 2011 ، ص282؛ پوجار، 2006، ص8 ). برخی از ویژگیxadهای کودکان دیرآموز عبارتست از: 1- در درک مفاهیم و یادگیری مطالب، کندتر از متوسط کلاس xadهستند. 2- در تشخیص روابط پیچیده ضعیف هستند. 3- از درک مفاهیم انتزاعی یا مجرّد عاجزند. 4- برای یادگیری مطالب درسی، به تمرینxadهای بیشتری نیاز دارند. 5- دامنه معلومات عمومی آنxadها نسبت به همسالان خود محدودتر است. 6- خزانة لغات محدودتری نسبت به همسالان خود دارند و از دستور زبان سادهxadای استفاده میxadکنند. 7- در خواندن و فهمیدن کتابxadهای درسی دچار اشکال هستند. 8- در انجام تکالیف درسی، معمولاً 2 تا 3 سال از همسالان خود عقب هستند (نادری و سیف نراقی، 1393). -ضعف در توجّه کردن: مقدّمه به خاطر سپردن یک مطلب توجّه و دقّت و بالطبع برداشت ذهنی و یادگیری آن به گونهxadای است که برای ذهن مفهوم باشد. بدیهی است هر قدر توجّه ما بیشتر و دقیقxadتر باشد و ادراک بهتری از موضوع یا مسئله مورد توجّه داشته باشیم به خ

دانشxad آموزان ديرآموز به مانند دانشxad آموزان هم xadسنxad و سال خود و ساير كودكان داراي هيجانات و احساسات هستند. احساسات و هيجاناتي كه اين دانش xadآموزان تجربه ميxadكنند هيچxadگونه تفاوتي با ديگران ندارد، اين كودكان همه برخوردها و نگرش xadهاي اطرافيان را كامل درك ميxad كنند و اگر احساس كنند كه نگرش ديگران در مورد آنان منفي است خود واكنش xadهاي منفي در مقابل آنxadها نشان ميxad دهند، اگر مورد بي احترامي و تحقير قرار گيرند مثل هر كودك ديگري احساس حقارت كرده و هيجانات منفي مثل اضطراب، خشم، تنفر، انزجار در آنxadها ايجاد مي xadشود. اين دانش xadآموزان به دليل محدوديتxadهاي تحصيلي كه دارند ديگران تصور ميxadكنند كه ساير رفتارها و تواناييxadهاي آنxadها نيز دچار محدوديت است و به خاطر عدم موفّقيت تحصيليxadشان مورد تحقير و سرزنش قرار میxad گيرند (تات و هوسپيان، 1381 ، ص58 ). بين مشكلات تحصيلي و مشكلات رفتاري دانشxad آموزان ديرآموز ارتباط معناداري وجود دارد (مامي و آريش، 2010، ص224). آنxadها اغلب وسایلxadشان را گم میxad کنند، نامنظم xadاند، کلاس را به هم ریخته و زود رنج هستند، بدخط و سرکش بوده، بدون فکر و به جای دیگران نظر م یxadدهند، در فعالیتxadهای کلاسی شرکت نمیxad کنند، قدرتxad دفاع از خود را ندارند، غیبت و تأخیر ورود داشته و در حدّ بالایی سایر مشکلات رفتاری مثل پرخاشگری، جیغxadزدن و ... را دارند (سلیمانی، 1388). دانشxad آموزان ديرآموز نسبت به همسالا

ماسی (2005)، دانش xadآموزان ديرآموز با احتمال بیشتری دارای مشکلاتی در مهارتxadهای اجتماعی و رفتاری می باشند که اغلب منجر به بی نظمی در کلاس درس میxadشود (به نقل از حدادی، 1388). این دانشxadآموزان توانايي بيان و درك آنxadچه كه گفته ميxadشود را ندارند بنابراین در بيان عقايد خود مشکل دارند، آنان در پيدا كردن و تركيب كلمات مشكل دارند، اغلب به جاي استفاده از كلمات از حركات و ژستxadها استفاده میxadکنند و نميxadتوانند عقايد خود را به روشني بيان كنند.آنxadها حتّي قبل از ورود به مدرسه تجربه شكست و ناكامي را دارند كه باعث ميxadشود اعتماد بهxadخود آنxadها ضعيف شود. فقدان موفّقيت تحصيلي مستمر، طرد شدن توسط همسالان، آموزش نامناسب و اشتباه، مديريت نامناسب والدين، منجر به اختلالات عاطفي اين افراد ميxadشود، سبب ميxadشود خود را در يك دايره معيوب مدرسه و خانه پيدا كنند و موجب شكست و عدم موفّقيت آنxadها شود (چوهان، 2011، ص284-283). از آنجایی که نگرش کودکان دیرآموز به مدرسه و تحصیل منفی است. تعداد غیبتxadهای آنان زیاد بوده و در بیشتر موارد از سوی همکلاسیxadها و معلّمان خود طرد میxadشوند. آنxadها تعارضات اجتماعی خود را به شکل پرخاشگری نشان میxad دهند چون در هنگام مواجهه با بحرانxadهای بین فردی و شخصی، سازوکارهاxadی ناکارآمدی برای مقابله در پیش میxad گیرند (بنی جمالی و احدي، 1380). نيوهیوجزن و ويرينس(2012، ص432 ) در مطالعه اي به بررسي مهارتxadهاي اجت

وضعيت خانوادگي دانش xadآموزان ديرآموز ضعيف به پايين است، والدين آنxadها معتاد به الكل و كوكايين هستند، شغلxadهاي نامناسب و با درآمد پايين دارند، اين موارد باعث مي xadشود كه بر مهارتxadهاي تحصيلي مانند خواندن، نوشتن، رياضي و همچنين مهارتxadهاي اجتماعي آنان تاثير داشته باشند) استيميد، 2004، ص2؛ فاكندبرگر و همكاران،2004 ، ص210). اين دانشxadآموزان در زمينهxadهاي اجتماعي- اقتصادي با ضعفxadهايي مواجه هستند كه درآمد پايين، سختيxadها و مشكلات زندگي، محروميت منطقهxadاي، بيxadسوادي يا سواد پايين والدين مهمxadترين مواردي ميxadباشند كه با آنان مواجه مي xadشوند و به طور معناداري بر سلامت روحي و ذهني آنان تاثير ميxad گذارد، بيشترين آسيب را می xadبينند و بر توانايي يادگيري و عملكرد تحصيلي آنان مؤثر میxadباشند (امرسونو همكاران،2010 ، ص582؛ پوجار،2006 ، ص13). تحصيلات و آموزش والدين ارتباط معناداري با پيشرفت تحصيلي آنان دارد .والدين دانشxad آموزان ديرآموز دخالت كمتري در كارهاي فرزندان خود درمدرسه دارند و اين باعث ميxadشود علاقه دانش xadآموزان آنها نيز كمتر شود، اگر والدين آموزشxadها و كمكxadهاي لازم را به دانش xadآموزان خود داشته باشند، فرزندانxadشان عملكرد تحصيلي بهتري را دارند. تعداد افراد خانواده نيز بر ميزان يادگيري اين دانش xadآموزان مؤثر است، اگر دانش xadآموز ديرآموز فرزند اول باشد توجه و مراقبت بيشتري را به خود جلب میxad كند و والدين وقت بيش

عملکرد کودکان دیرآموز در حیطهxadهای مختلف مهارتی مهارتxadهای حرکتیدرشت و ظریف کودکان دیرآموز اين كودكان در مهارتxadهای حركتی درشت مانند راه رفتن، پريدن، غلتيدن و ...، تفارت قابل ملاحظهxadای با همسالان خود ندارند، ولی از نظر مهارتxadهای حركتی ظريف که مستقیماً مربوط میxadشود به رشد و تکامل ماهیچهxadهای ریزدست، تکالیفی نظیر: نوشتن، نخ كردن، سوار کردن مهرهxadها و پیچxadها و قیچی کردن با مشكل مواجه xadمیxadشوند. هریک از این مهارتxadها در ایجاد ارتباط غیر کلامی ما مؤثر و دخیل است (ورنر-رینی، (بیxadتا)؛ ترجمه سازمند و طباطبایی xadنیا، 1391). مهارتxadهای زبانی کودکان دیرآموز با بررسی پيشينه رشدی اين كودكان متوجّه می شويم اكثر آنxadها تأخيری جدی در رشد كلامی داشته xadاند و در زمانی که انتظار میxadرود به طور طبیعی قادر به گفتن کلمات و یا ساختن جملات و سخن گفتن نیستند. به احتمالی دچار کم توانی هوشی هستند. برای آن xadکه کودک قادر به تکلّم باشد باید از میزان لازم بهره هوشی برخوردار باشد ( افروز،1391، ص 84-83 ). مهارتxadهای شناختی کودکان دﯾﺮآﻣﻮز از ﺟﻤﻠﻪ وﯾﮋﮔﻰxadﻫﺎى دﯾﮕﺮ ﮐﻮدﮐﺎن دﯾﺮآﻣﻮز، اشکالاتی اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﺆﻟﻔﻪxadﻫﺎى ﺷﻨﺎﺧﺘﻰ آﻧﺎن وﺟﻮد دارد .در ﺣﻘﯿﻘﺖ، داﻧﺶ آﻣﻮزان دﯾﺮآﻣﻮز ﺗﻮاﻧﺎﯾﻰ ﺷﻨﺎﺧﺘﻰ ﭘﺎﯾﯿﻦxadﺗﺮ از ﻣﺘﻮﺳﻂ داﺷﺘﻪ، و در ﺗﻔﮑﺮ اﻧﺘﺰاﻋﻰ، اﺑﺮاز ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ، ﺧﻮاﻧﺪن، ﯾﺎدﮔﯿﺮى ﻟﻐﺎت و ﻣﻌﺎﻧﻰ، رواﻧﻰ ﺻﺤﺒﺖ کردن و ﺗﻤﺮﮐﺰ ﻃﻮﻻﻧﻰ ﻣﺪت ﺑﺎ اﺷﮑﺎل ﻣﻮاﺟﻪاند. در دروس رﯾﺎﺿﻰ،

برمبناي طبقه xadبندي روانشناختي 6/13 كل افراد يك جامعه را دانشxadآموزان ديرآموز تشكيل ميxad دهند كه هوش آنxadها در فاصله 1 تا 2 انحراف استاندارد پايينxadتر از ميانگين جامعه قرار دارد (مك ميلان و همكاران، 1998، ص84؛ سيف نراقي و فريقي، 1389، ص92). قشر نسبتاً وسیعی از دانشxad آموزان مدارس عمومی که در عین تفاوت هوشی بارز با دیگر دانشxad آموزان در کنار آنxadها می نشینند و از امکانات مشابه آنان در مدرسه بهره می xadبرند، دانش xadآموزان دیرآموزند. دیرآموزان 10تا14 درصد کل دانش xadآموزان مدارس را تشکیل میxad دهند. به طور معمول در کلاسxad های آموز عمومی ابتدایی (به خصوص کلاس اول) چند دانشxadآموز دیرآموز وجود دارد (مهاجر شجاعی، 1388، ص2). این گروه از افراد براساس بر آورد توزیع نرمال تقریباً 1/14 درصد جمعیت را تشکیل میxad دهند و از تعداد کل دانش xadآموزان مدرسه در حدود 52/13 درصد را شامل می xadشوند (افروز، 1391). براساس برآورد توزیع نرمال دیرآموزان تقریبا 1/14درصد کل جمعیت را تشکیل میxadدهند. اما، تحقیقات میدانی درصد واقعی دانشxadآموزان دیرآموز را 4/12 درصد اعلام می xadکند که این درصد تقریبا 10 برابر بزرگتر از افرادی است که در ایالات متحده امریکا مبتلا به نارسایی توجه با بیش فعالی تشخیص داده شده xadاند (شاو، 2005). این گروه از دانش xadآموزان حدود 5 درصدکل جمعیت را تشکیل می xadدهند که این تعداد بیشتر از دانشxad آموزان مبتلا به نارسایی xadهای

به طور کلی تشخیص و شناسایی افراد دیرآموز با مشکلاتی روبرروست چرا که آنxadها معمولاً در ظاهر مشکلی ندارند و در بسیاری از موقعیتxadها رضایت بخش عمل میxad کنند. برخی معتقدند که دانش xadآموزان دیرآموز در خواندن و ریاضیات با مشکلاتی مواجهxad اند امّا ضرورتاً در فعالیتxadهای عملی و اجتماعی مانند کار، ورزش و ... می xadتوانند در جامعه خود را به راحتی سازش دهند (افشار و آرین، 1394). بسیاری از دانشxadآموزان دیرآموز و حتی دانش xadآموزان دارای ناتوانی یادگیری به اشتباه به دلیل محدود شدن ملاکxadهای تشخیصی به بهره هوشی در گروه کودکان کم توان ذهنی قرار میxad گیرند (تات و هوسپیان، 1381، ص 36 ). معمولاً مشکلات عاطفی و رفتاری نیز به مشکلات تحصیلی این کودکان اضافه می xadشود. تشخیص دشوار و اکثراً نادرست موجب می xadشود که مداخلات به نتایج ضعیفی منجر شوند و یا گاهی اختلالات بیشتری برای کودک ایجاد کنند، به دلیل آن که شناسایی دقیق کودکان کم توان مرزی در سنین پایین به ویژه قبل از دبستان بسیار مشکل است. در اواخر کلاس اوّل و از کلاس دوم به بعد مشکلات ناشی از پایین بودن بهره هوشی این قبیل دانش xadآموزان بیشتر آشکار و شناسایی و تشخیص آنxadها ساده xadتر می xadشود (کاپلان وسادوک، 1995). برچسبها: شناسایی دانش xadآموزان دیرآموز

- اصل يادگيري از طريق عمل: دانش xadآموزان ديرآموز توانايي محدودي براي انجام كارهاي ذهني دارند، لذا يادگيري آنxadها بايد همراه عمل كردن باشد و از هر موقعيتي و در هر مكاني براي آموزش به آنان استفاده كرد. -اصل بكارگيري حواس و تربيت حواس: در آموزش به دانشxad آموزان حواس نقش مهمي بر عهده دارند و هر چه حواس بيشتر به كار گرفته شود روند آموزش موفقxadتر خواهد بود. - اصل توجه به زنجيرهxadاي بودن مهارتxadها و دانشxadها: مهارتxadها و دانش xadها به مانند حلقهxad هاي زنجير با يكديگر مرتبط هستند لذا در امر تدريس بايد به اين ارتباط و پيوستگي توجه داشت و مهارت يا دانش جديد با مهارت يا دانش قبلي مرتبط باشد و به تدريج بر دشواري، دقت و صراحت افزوده شود. -اصل واقع گرايي: هر قدر ميان موضوع هاي مورد تدريس و زندگي واقعي و فعاليت هاي طبيعي كودك ارتباط و همبستگي وجود داشته باشد، تدريس موفق تر و اثر بخش تر است؛ استفاده از مصداقxad هاي عيني و ملموس و مثالxad هاي كاربردي براي اين گروه ميxad تواند مؤثر باشد. - اصل تفاوتxadهاي فردي: هر قدر تدريس بر اساس نيازهاي فردي و تفاوتxadهاي فردي باشد موفقxadتر و اثربخش xadتر است، بنابراين استفاده از برنامهxad هاي آموزش انفرادي نيز براي اين كودكان توصيه ميxadشود. -اصل تعامل و تجربه: هر قدر دانش xadآموز با محيطxad هاي فيزيكي و اجتماعي تعامل داشته و از تجربهxad هاي گوناگون بهرهxad مند باشد براي رشد همه جانبه دانش xadآموز